obilir > Konular > İş Dünyası > Pazarlama > Çok Katlı Pazarlama Şirketlerinde Kült Özellikleri

Çok Katlı Pazarlama Şirketlerinde Kült Özellikleri

Amway, Herbalife ve benzeri çok katlı yapıda pazarlama yapan şirketlerin çalışma yöntemleri metafizik/psikolojik teknikleri kullanmaktadır. Bu makalede, bazı örneklere yer verilecektir…

 

Amway, Herbalife ve benzeri çok katlı yapıda pazarlama yapan şirketlerin çalışma yöntemleri metafizik/psikolojik teknikleri kullanmaktadır. Bu makalede, bazı örneklere yer verilecektir.

 

Doğrudan satış; ürün veya hizmetlerin, bir pazarlamacı tarafından müşterilere evinde veya satış noktası olmayan bir başka yerde doğrudan pazarlanması olarak tanımlanmaktadır. Çok Katlı/Katmanlı Pazarlama (ÇKP) yöntemi, doğrudan satış faaliyetlerinin bir alt sınıfını ifade etmektedir. Doğrudan satış yöntemini izleyen şirketlerin büyük çoğunluğu çok katmanlı yapıda örgütlenmiş olup, bu sistemde hizmet veya ürünler bir pazarlamacılar ağı vasıtasıyla tüketicilere ulaştırılmaktadır.

 

Toplumun farklı kurumlarının ağ biçiminde örgütlenmeye başladığı günümüzde, Ağ Tipi Pazarlama veya Çok Katlı/Katmanlı Pazarlama (ÇKP) sistemi olarak da bilinen pazarlama faaliyetleri tüm dünyada yaygınlığını giderek artırmaktadır. Çok Katlı/Katmanlı Pazarlama (ÇKP) sistemi, bazılarınca benzersiz özelliklere sahip mükemmel bir sistem olarak takdim edilirken, bazılarınca da çok çeşitli açılardan eleştiriye tabi tutulmuş bir sistemdir. ÇKP şirketlerinin kült veya yarı dini karakteristiklerine ilişkin olarak çeşitli kaynaklarda aşağıdaki bilgiler yer almaktadır.

  • Çok Katlı/Katmanlı Pazarlama (ÇKP) şirketlerinde çalışan distribütörlerin büyük çoğunluğu çok az gelir elde ederken, kaynaklarının (zaman, emek vb.) büyük bir kısmını organizasyon faaliyetlerine ayırmakta ve yapılan iş toplantıları bir sosyal olay niteliği göstermektedir. Örneğin Amway toplantıları bir yılbaşı gecesi partisi gibi geçmekte, kağıt şapkalar, zil, borazan vb. unsurlar yer almaktadır. Mary Kay Cosmetics de, 28.000 kadın üyesiyle alkışlarla, çığlıklarla ve şarkılarla Dallas’ta toplantı yapmıştır.
  • ÇKP şirketlerinde, kurucu/liderlerin biyografileri öykünülmesi gereken modeller olarak benimsenmektedir. Bazı şirketler, web sitelerinde kurucuların yaşam öykülerine büyük yer ayırmaktadır.
  • Ayrı değerlere sahip bir cemaat (topluluk) oluşturma çabaları göze çarpmaktadır. Kuruluşa ait olanlarla olmayanlar arasında sembolik bir sınır çizilmektedir. Şirkete ait değerleri paylaşanlar “bizimkiler” olarak algılanmakta, hatta bir aile olarak da tanımlanabilmektedir. Bu değerler, iş faaliyetleri ile ilişkili olduğu için, maddi başarının kanıtları çok önemlidir. Tüm bunlar, seçilmiş bir topluluğa ait olmanın delilleridir. Bu nedenle, lüks otomobiller, egzotik yerlere seyahatler ve benzeri semboller şirketlerce desteklenmektedir.
  • Nicole Biggart’ın ifadesiyle, “Doğrudan satış kuruluşlarının çoğunda ilişkiler arkadaşça olmanın ötesinde yüksek derecede kişiseldir. Distribütörler, diğerlerinin özel yaşamına dahil olmakta ve kendilerini ‘aile’ olarak tanımlamaktadır. Toplantıları sık sık sevgi, gözyaşı, övgü gösterilerine sahne olmaktadır…”. Özellikle yeni üyelerin kazanılmasına yönelik sevgi bombardımanı yöntemi uygulanmakta, sürekli mutlu ve sevinçli bir ruh hali içerisinde bulunulması gerektiği telkin edilmektedir.
  • Bireylere mesleğini bırakıp, Çok Katlı/Katmanlı Pazarlama (ÇKP) işini yapmaya yönelik yönlendirme yapılmaktadır. Mayıs 2004’te ulusal haber programı NBC Dateline, Amway toplantısında gizli kamera ile çekim yapmış ve bu hususu tespit etmiştir.
  • Amway toplantıları, bireylerin hayal/rüyalarını ifade etmesiyle başlamaktadır: Araba, ev, zenginlik, başarı vb.
  • Ritüeller, ÇKP’lerin başarısında en önemli faktördür. Örneğin, Amway’in merkezindeki “Hürriyet Müzesi”nde 28 tarihi anıtttan oluşan koleksiyon bulunmaktadır: The Constitution, the Gettysburg address, the Emancipation Proclamation, and the Declaration of Independence vb.“Hürriyet Müzesi”nin yanında “Başarı Salonu” vardır, burada üst seviyedeki distribütörlerin isimleri yazmaktadır. Hiyerarşide yükselirken, her kademede bireyi onore edici farklı yöntemler uygulanmaktadır. Toplantılar sadakat yemini ile başlamakta ve “God Bless America” ile bitmektedir. Amway’in ilk ürününün şişesine isimler konup, kura çekilmekte ve ismi çıkanlar ulaşmak istedikleri hayalleri söylemektedir.
  • Toplantılarda anlatılan başarı hikâyelerinin mitlerle dolu olduğu iddia edilmektedir. Örneğin, Herbalife’ın kurucusu Mark Hughes 18 yaşında iken, annesinin diyet haplarını aşırı dozda almasından dolayı ölümünden sonra, bitkisel ürünler üzerine çalışmaya girdiğini iddia etmiş olsa da; gerçekte annesinin diyet haplarına değil, ağrı kesicilere (Propoxyphene) müptela olmaktan öldüğü iddia edilmektedir.
  • Zengin, ancak doyumsuz/mutsuz bireyler oluşabilmektedir. 4 defa ayrı ayrı dünya güzelleri ile evlenen Herbalife’ın kurucusu Mark Hughes, 21 Mayıs 2000 tarihinde, 44 yaşında aşırı miktarda alkol ve toksik miktarda antidepresan (Doxepin) içmesi sonucu zehirlenip ölmüştür.
  • Negatif düşünen kişilerden uzak durulması telkin edilmekte ve motivasyona yönelik kaset, kitap, CD vb. alınması, okunması, dinlenmesi gerektiği belirtilmektedir.
  • Dini misyonerlikte, bireylerin öte dünyada kurtulacağına yönelik bir telkin varken, ÇKP’de bireylere ekonomik endişe eksenli gelecek korkusunun ÇKP ile yenilebileceği telkin edilmektedir.
  • ÇKP şirketlerinde bütüncül bir inanç sistemi mevcuttur, bu sistemde ürün ve satış eylemi üstün nitelikli bir yaşam tarzının göstergesi olarak algılanmaktadır.
  • Mistikleştirme o düzeye gelmiştir ki, BeautiControl Cosmetics Inc. adlı kozmetik firmasının distribütörleri şirket liderini bir Mesih gibi görmektedir.
  • Şirket toplantıları, hipnotizma ve kitlesel histeri ile özdeşleştirilmektedir.
  • Tupperware başkan yardımcısı Brownie Wise, distribütörlerin yapay bir gölde “Tupper büyüsü” ile vaftiz edildikleri bir merkez inşa ettirmiş ve Tupperware merkezine yıllık hac yolculukların yapılmasını sağlamıştır. Wise’ın şu sözü ilginçtir: “Biz insanları inşa edersek, onlar da işi inşa edeceklerdir.”
  • Aynı addaki kozmetik şirketinin kurucusu Mary Kay Ash ve onun görümcesi olan Home Interiors and Gifts’in kurucusu Mary Crowley, Tanrı’yı iş ortağı olarak nitelemekten çekinmemiştir.
  • Amerikan Enerji Bakanlığı’nda müfettişken Amway’e girip oldukça üst seviyeye yükselen, ancak daha sonra ayrılarak kendini söz konusu şirketle mücadeleye adayan Eric Scheibeler, Cumhuriyetçi Parti’nin Amway’in gayriresmi ofisi olduğunu, ürünlerle kendini gizleyen bir piramit sistemi olduğunu ve kültlerle aynı teknikleri kullandıklarını iddia etmektedir. Scheibeler, bu konuda “Aldatmanın Tacirleri” adlı bir kitap yazmıştır.
  • Fuller Brush şirketi, hem bilimsel hem de manevi prensipleri satışa uygulamıştır.Christian Science öğretisinin kurucusu kanalıyla esinlenilen motivasyonel hikayelere de yer verilmiştir.
  • Reliv ve Mannatech gibi bazı firmalar, açıkça Hıristiyan bir ortamı hissettirmektedir.
  • Premier Designs kuyumculuk şirketinin hayır kuruluşu, İncil temelli misyonerlik çalışmalarını tüm dünyada desteklemektedir.

Bu listeyi daha da uzatmak mümkün. Söz konusu örnekler, cemaat ilişkileri içinde pazarlama yapan ÇKP firmalarının, üyelerini mistik motivasyonlarla harekete geçirdiğini göstermektedir. Bahsi geçen bilgiler, Dr. Erdinç Tekbaş’ın Ticari Cemaatler adlı kitabından derlenmiş olup, daha detaylı bilgiler için kitaba başvurulmasını tavsiye ederim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir